7.11.2 कक्षा- सप्तमी, विषय:- संस्कृतम् पाठः -11, द्वीपेषु रम्यः: द्वीपः अण्डमानः Class- 7th, Subject - Sanskrit, Lesson-11, Dwipeshu Ramya Dwipeshu Andmaan NCERT - दीपकम् / Deepakam

 7.11.2 कक्षा- सप्तमी,  विषय:- संस्कृतम्

            पाठः -11,  द्वीपेषु रम्यः: द्वीपः अण्डमानः

     Class- 7th,  Subject - Sanskrit,  

Lesson-11,  Dwipeshu Ramya Dwipeshu Andmaan 

           NCERT -  दीपकम् / Deepakam              

       ************************************ 

१. पाठं पठित्वा अधोलिखितानि पदानि परस्परं मेलयन्तु ।

(पाठ को पढ़कर निम्नलिखित पदों को परस्पर मिलाइए ।)

उत्तरः

(क) हान्दुमान्          – (vi) अण्डमानः
(ख) कालापानी -(iv) सेल्युलरकारागारः
(ग) जारवा               –  (v) जनजातिः
(घ) स्वराजद्वीपः        –  (i) एलीफेण्टा
(ङ) राधानगरतटः      –   (ii) श्वेतरेणुः
(च) स्वातन्त्र्यवीरः      – (iii) सावरकरः

 

  

२. अधोलिखितानां प्रश्नानाम् उत्तराणि पूर्णवाक्येन लिखन्तु ।

    (निम्नलिखित प्रश्नों के उत्तर पूर्ण वाक्य में लिखिए।)

(क) रामायणकाले अण्डमानद्वीपस्य नाम किम् आसीत्?
उत्तरः रामायणकाले अण्डमानद्वीपस्य नाम ‘हंडुकमान्’ आसीत् ।

 

(ख) स्वातन्त्र्यवीर सावरकरः कति वर्षाणि कष्टं सोढवान्?
उत्तरः स्वातन्त्र्यवीरः सावरकर : मातृभूमेः रक्षणाय दश वर्षाणि यावत् कल्पनातीतं घोरं कष्टं सोढवान् ।

 

(ग) अण्डमानद्वीपे काः जनजातयः निवसन्ति ?
उत्तरः अण्डमानद्वीपे काश्चन् अण्डमानी, ओङगी, जारवा, सेण्टिनली इत्यादयः विशिष्टाः जनजातयः निवसन्ति ।

 

(घ) अण्डमानद्वीपे आजीविकार्थं जनाः किं कुर्वन्ति ?
उत्तरः अण्डमानद्वीपे जनाः मुक्तामालाः शुक्तिशिल्पानि, नारिकेल-शिल्पानि उपस्कराः च इत्यादीनाम् उत्पादनेन वाणिज्येन च तेषाम् आजीविका चलति । केचन कृषिकार्येण मत्स्यव्यापारेण च जीविकां निर्वहन्ति ।

(ङ) अन्ते सर्वे मिलित्वा कं श्लोकं गायन्ति ?
उत्तरः हुतात्मनां पूततपःस्थलीयं, विनायकादिस्तुतिभाजनानाम् ।
       स्वराष्ट्रधर्म ननु शिक्षयन्ती, सुदर्शनीया भुवि तीर्थकल्पा ।।

3 पाठं दृष्ट्वा रिक्तस्थानानि पूरयन्तु ।

(पाठ को देखकर खाली स्थान भरिए ।)

(क) अण्डमानद्वीपस्य राजधानी ………… अस्ति ।
उत्तरः (क) श्रीविजयपुरम्

(ख) सूर्याश: गृहं गत्वा ………. अण्डमानस्य अन्वेषणम् अकरोत् ।
उत्तरः (ख) जालपुटे

(ग) प्रथमशताब्द्याम् अस्य नाम ………. इति आसीत् ।
उत्तरः (ग) अंगादेमन्

(घ) अस्मिन् द्वीपे ………. इति कारागारम् अस्ति।
उत्तरः (घ) सेल्युलर

(ङ) वयं स्वातन्त्र्यवीराणां ……… सुखेन जीवामः ।
उत्तरः (ङ) बलिदानेन

(च) कालापानी ………. संस्थायाः वैश्विकसम्पदः सूच्यां संरक्षितम्।
उत्तरः (च) यूनेस्को

(छ) कृषिकार्येण ………..च जीविकां निर्वहन्ति ।
उत्तरः (छ) मत्स्यव्यापारेण

४. अधोलिखितानां विशेषण- विशेष्यपदानां मेलनं कृत्वा रिक्तस्थानानि पूरयन्तु ।

(निम्नलिखित विशेषण – विशेष्य पदों का मिलान करके खाली स्थान भरिए ।)

(क)        नीलम्              समुद्रतटेषु       

(ख)       सुन्दरतमेषु        आपणे           

(ग)         स्वीयाः            समुद्रम्             

(घ)         विविधवर्णाः       रीतिपरम्पराः  

(ङ)        स्थानीये           स्थानम्       

(च)         प्रथमम्            मत्स्याः          

उत्तर:

(क)        नीलं                 समुद्रम्

(ख)       सुन्दरतमेषु        समुद्रतटेषु    

(ग)         स्वीयाः              रीतिपरम्पराः  

(घ)         विविधवर्णाः       मत्स्याः           

(ङ)        स्थानीये             आपणे               

(च)         प्रथमम्            स्थानम्

५. पट्टिकातः समुचितानि पदानि चित्वा विशेषणानुसारं विशेष्यपदं लिखन्तु ।

    (पट्टिका से उचित पदों को चुनकर विशेषणानुसार विशेष्यपद लिखिए ।)

(वृक्षान्, गुरुकुलम्, गृहे, तटस्य, पाठशाल, पुस्तकानि, शाटिकायां, गजाय, युवती, मार्ग:)

उत्तरः

(क) नूतने            -      गृहे   
(ख) पवित्रं            -      गुरुकुलम्
(ग) रक्तायां           -      शाटिकायां
(घ) उत्तमानि         -      पुस्तकानि
(ङ) सुदीर्घः          -      मार्ग:  
(च) सुन्दरी           -      युवती 
(छ) उन्नतान्          -      वृक्षान्
(ज) विशालां          -      पाठशालां
(झ) स्थूलाय          -      गजाय        

(ञ) तस्य            -      तटस्य

 

६. पट्टिकातः सर्वनामविशेषणपदानि चित्वा वाक्यानि पूरयत ।

    (पट्टिका से सर्वनाम – विशेषण पदों को चुनकर वाक्य भरिए ।)

 (ते, तस्मिन्, तत्, तेषां, एषा, तौ, तस्यै, ता:, तेन, सः)

उत्तरः
(क) तेषां पुष्पाणाम् उद्यानम् अस्ति ।
(ख) एषा वृद्धा आपणं गच्छति ।
(ग) तस्मिन् चित्रे चन्द्रयानम् अस्ति ।
(घ) सः शिक्षकः संस्कृतं पाठयति ।
(ङ) ते बालकाः जलं पिबन्ति ।
(च) तत् पुष्पम् आकर्षकम् अस्ति ।
(छ) तेन कन्दुकेन क्रीडन्ति ।
(ज) ता: शिक्षिकाः गीतं शिक्षयन्ति ।
(झ) तौ मयूरौ नृत्यतः ।
(ञ) तस्यै बालिकायै पुस्तकानि यच्छ ।

७. पाठे प्रयुक्तानि अव्ययपदानि क्रियापदानि च चित्वा समुचिते स्थाने लिखन्तु ।

     (पाठ में प्रयुक्त अव्यय एवं क्रियापदों को चुनकर उचित स्थान पर लिखिए ।)
उत्तरः

अव्ययपदानि – कुत्र, खलु, बहु, आम्, न, एव, कश्चन, किञ्चित्, अद्य, अपि, य:, तदा, समीचीनं, तत्र, अहो, काचित्, महती, इति, अपरं, एव ।
क्रियापदानि – स्मरामि जानन्ति, अस्ति, जानीमः, दर्शयन्ती, अकरवम्, आसीत्, सूचयतु, सोढवान्, जीवामः, निवसन्ति, संरक्षितम् अकरोत् तिष्ठन्ति, अगच्छम्, दृष्टवन्तः, दृष्टवान्, चलन्ति, दृश्यते, कुर्वन्तिं ।

 

८. निम्नलिखितानां पदानां स्वरूपं सावधानं दृष्ट्वा उदाहरणानुसारं लिखन्तु।

(निम्नलिखित पदों को ध्यानपूर्वक देखकर उदाहरण अनुसार लिखिए।)
यथा – समुद्रस्य मध्ये      -    समुद्रमध्ये

उत्तरः
(क) द्वीपानां समूहः           -      द्वीपसमूह:
(ख) रामायणस्य काले       - रामायणकाले
(ग) भारतस्य भूमिः           -      भारतभूमिः
(घ) उद्योगस्य विषयः         -   उद्योगविषयः
(ङ) देशस्य भक्तः              -      देशभक्तः
(च) समुद्रस्य तलम्           -      समुद्रतलम्

८. निम्नलिखितानां पदानां स्वरूपं सावधानं दृष्ट्वा उदाहरणानुसारं लिखन्तु।

(निम्नलिखित पदों को ध्यानपूर्वक देखकर उदाहरण अनुसार लिखिए।)
यथा – समुद्रस्य मध्ये       -   समुद्रमध्ये

उत्तरः
(क) द्वीपानां समूहः           -      द्वीपसमूह:
(ख) रामायणस्य काले       - रामायणकाले
(ग) भारतस्य भूमिः           -      भारतभूमिः
(घ) उद्योगस्य विषयः         -   उद्योगविषयः
(ङ) देशस्य भक्तः              -      देशभक्तः
(च) समुद्रस्य तलम्           -      समुद्रतलम्