Skip to main content

8.12.2 कक्षा- अष्टमी, विषय:- संस्कृतम् पाठ - 12 सम्यगुपयोगेन ब्रह्मलोकेऽपि महीयते Class- 9th, Subject - Sanskrit, Lesson-12 Samygupyogen BrahamLokeApi Mahiyate NCERT - दीपकम् / Deepakam

Image
By

 8.12.2 कक्षा- अष्टमी,  विषय:- संस्कृतम्

पाठ - 12 सम्यगुपयोगेन ब्रह्मलोकेऽपि महीयते

     Class- 9th,  Subject - Sanskrit,  

Lesson-12 Samygupyogen BrahamLokeApi Mahiyate  

           NCERT -  दीपकम् / Deepakam              

       ************************************

📝 वयम् अभ्यासं कुर्मः  

 


अभ्यासात् जायते सिद्धिः


१. पाठे विद्यमानानां श्लोकानाम् उच्चारणं स्मरणं लेखनं च कुरुत ।

उत्तरम् : छात्रा : स्वयं करिष्यन्ति ।

 

 २. अधोलिखितानां प्रश्नानाम् एकपदेन उत्तराणि लिखत-

(क) पाठकाः केषां सम्यक् प्रयोगं कुर्युः ?
उत्तरम् : वर्णानां

 

(ख) किम् अवश्यमेव पठनीयम् ?
उत्तरम् : व्याकरणम्

 

(ग) ब्रह्मलोके केन सम्मानं भवति ?
उत्तरम् : सम्यग्वर्णप्रयोगेन

 

(घ) अधमाः पाठकाः कति भवन्ति ?
उत्तरम् : षड्

 

(ङ) धैर्यं केषां गुण: ?
उत्तरम् : उत्तमपाठकस्य


 

३. अधोलिखितानां प्रश्नानाम् पूर्णवाक्येन उत्तराणि लिखित-
(क) व्याघ्री दंष्ट्राभ्यां कान् नयति ?
उत्तरम् : व्याघ्री दंष्ट्राभ्यां पुत्रान् नयति ।

 

(ख) वर्णाः कथं प्रयोक्तव्याः ?
उत्तरम् : वर्णाः स्पष्टतया सम्यक् उच्चारणेन प्रयोक्तव्याः ।

 

(ग) पाठकानां षड्-गुणाः के भवन्ति ?
उत्तरम् : माधुर्यम्, अक्षर व्यक्तिः, पदच्छेदः, धैर्य:, ,सुस्वरः लयसमर्थं च षट् एते पाठकानां श्रेष्ठगुणाः भवन्ति ।

 

(घ) के अधमाः पाठकाः भवन्ति ?
उत्तरम् : गीति, शीघ्री, शिरःकम्पी, लिखितपाठक : अनर्थज्ञः अल्पकण्ठः च अधमाः पाठकाः भवन्ति ।

 

(ङ) ‘स्वजन:’ ‘श्वजन’ च इत्यनयोः अर्थदृष्ट्या कः भेदः ?
उत्तरम् : ‘स्वजन:’ इति शब्दः बान्धवाचक:, ‘श्वजन:’ इति शुनकः (कुक्कुरः) भवति ।

 

(च) ‘सकलं’ ‘शकलं’ च इत्यनयोः अर्थदृष्टया कः भेद: ?
उत्तरम् : ‘सकलं’ इति सम्पूर्णवाचकः विशेषणपदं । ‘ शकलं’ इति खण्डाय प्रयुक्तम् ।

 

४. अधोलिखितानि लक्षणानि पाठकस्य गुणाः वा दोषाः वा इति विभजत-


{अक्षरव्यक्तिः, शीघ्री, लिखितपाठकः, लयसमर्थम्, अनर्थः,
अल्पकण्ठः, माधुर्यम्, गीति, पदच्छेदः, शिर: कम्पी, अनर्थज्ञः, धैर्यम्, सुस्वर:}


उत्तरम् :                      

गुणाः -     दोषाः

यथा— अक्षरव्यक्ति: -  शीघ्री

माधुर्यम् - लिखितपाठकः

पदच्छेदः - गीति

सुस्वरः - अल्पकण्ठः

धैर्यम् - शिरःकम्पी

लयसमर्थम् - अनर्थज्ञः


५. श्लोकानुसारं रिक्तस्थानानि उचितैः शब्दैः पूरयत-

(क) भीता _________ तद्वद् वर्णान् प्रयोजयेत् ।
उत्तरम् : पतनभेदाभ्याम्

(ख) _________ लयसमर्थं च षडेते पाठका गुणाः ।
उत्तरम् : धैर्यं

(ग) गीती शीघ्री _________ तथा लिखितपाठकः ।
उत्तरम् : शिरःकम्पी

(घ) एवं वर्णाः प्रयोक्तव्या नाव्यक्ता न च _________ ।
उत्तरम् : पीड़िता:

(ङ) स्वजन: _________ माभूत् सकलं शकलं सकृत् शकृत् ।
उत्तरम् : श्वजनो 

  

६. अधोलिखितानि वाक्यानि सत्यम् वा असत्यम् वा इति लिखत-
यथा- पदच्छेदः पाठकानां गुणः अस्ति । सत्यम्/असत्यम्
(क) गानसहितपठनं पाठकानां दोषः भवति ।
उत्तरम् : सत्यम्

(ख) माधुर्यं नाम अक्षराणाम् उच्चारणे स्पष्टता अस्ति ।
उत्तरम् : सत्यम्

(ग) शकृत् नाम एकवारम् इति अर्थः अस्ति ।
उत्तरम् : असत्यम्

(घ) अव्यक्ताः वर्णाः प्रयोक्तव्याः भवन्ति ।
उत्तरम् : असत्यम्

(ङ) व्याघ्री यथा पुत्रान् हरति तथा वर्णान् प्रयोजयेत् ।
उत्तरम् : सत्यम्


------- 





Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

संस्कृत-वाक्य-रचना (Sanskrit Vakya Rachna)

By
संस्कृत-वाक्य-रचना (Sanskrit Vakya Rachna)  This Table/ Chart can be useful to teach Students, How to make/Translate Sentences in Sanskrit..  (click to Zoom)                       1.   प्रथम पुरुष   1.1 पुल्लिंग-   बालक जा रहा है।   (वर्तमान-काल) बालकः गच्छति।  बालक पढ़ता है। बालक: पठति।  दो बालक पढ़ते हैं। (द्विवचन)  बालकौ  पठत:।  सभी बालक पढ़ते हैं। (बहुवचन)  बालका: पठन्ति।  बालक पढ़ेगा। (भविष्य-काल) बालक: पठिष्यति।  ("लट् लकार" में " ष्य " जोड़ने पर "लृट् लकार" का रूप बनता है यथा- पठति+ ष्य=  पठिष्यति) बालक गया। (भूत-काल) बालकः गच्छति स्म।   स्म " का प्रयोग किया  बालकः अगच्छत्।   लंङ् लकार (भूतकाल के लिए "लंङ् लकार" के स्थान पर  " लट्  लकार" में " स्म " का प्रयोग किया जा सकता है।)  बालक ने पढ़ा। बालकः पठति स्म।  (भूतकाल के लिए "लंङ् लकार" के स्थान पर  " लट् लकार" में " स्म " का प्रयोग किया जा सकता है।...
7 comments
Read more

छात्र-प्रतिज्ञा (संस्कृत) Student's Pledge (Sanskrit)

By
छात्र-प्रतिज्ञा (संस्कृत)  Student's Pledge (Sanskrit) भारतं अस्माकं देशः।  वयं सर्वे भारतीया:  परस्परं भ्रातरो भगिन्यश्च ।  अस्माकं देशः प्राणेभ्योsपि प्रियतर: ।  अस्य समृद्धौ विविध-संस्कृतौ च वयं गौरवम् अनुभवाम:।  वयं अस्य सुयोग्याः अधिकारिणो भवितुं सदा प्रयत्नं करिष्याम:।   वयं स्वमातापित्रो: शिक्षकाणां गुरुजनानां च सदैव सम्मानं करिष्याम:।  सर्वैः च सह शिष्टतया व्यवहारं करिष्याम:।  वयं स्वदेशं देशवासिनश्च प्रति विश्वासभाज: भवेम।  (वयं स्वदेशं  देशवासिनश्च प्रति कृतज्ञतया वर्तितुं प्रतिज्ञां कुर्म:।)  तेषां कल्याणे समृद्धौ च अस्माकं  सुखं निहितम् अस्ति। जयतु भारतम्। ------------------------------------------------------------  "भारत हमारा देश है!  हम सब भारतवासी भाई- बहन है!  हमें अपना देश प्राण से भी प्यारा है!  इसकी समृद्धि और विविध संस्कृति पर हमें गर्व है!  हम इसके सुयोग्य अधिकारी बनने का प्रयत्न सदा करते रहेंगे!  हम अपने माता पिता, शिक्षकों और गुरुजनों का सदा आदर करेंगे और  ...
5 comments
Read more

पिपासितः काकः (Thirsty Crow) Sanskrit Story

By
    पिपासितः  काकः (Thirsty Crow)  Sanskrit Story           एकदा एकः काकः  पिपासितः  आसीत्।  सः जलं पातुम्  इतस्ततः  अभ्रमत्। परं  कुत्रापि  जलं न प्राप्नोत्।  अन्ते सः एकं घटम् अपश्यत्।  घटे  स्वल्पम्  जलम् आसीत्।  अतः सः जलम्  पातुम्  असमर्थः अभवत्।  सः एकम्  उपायम्  अचिन्तयत्।  सः  पाषाणस्य  खण्डानि घटे अक्षिपत्। एवं क्रमेण घटस्य जलम्  उपरि  आगच्छत्।  काकः जलं पीत्वा  संतुष्टः  अभवत्।  परिश्रमेण एव  कार्याणि  सिध्यन्ति न तु मनोरथैः। 
Post a Comment
Read more