9.8.2 कक्षा- नवमी, विषय:- संस्कृतम् पाठ- 8 बिलस्य वाणी न कदापि मे श्रुता Class- 9th, Subject - Sanskrit, Lesson- 8 Bilasya Vaani Na Kadapi me Shruta NCERT Book - इरावती / IRAVATI
9.8.2 कक्षा- नवमी, विषय:- संस्कृतम्
पाठ- 8 बिलस्य वाणी न कदापि मे श्रुता
Class- 9th, Subject - Sanskrit,
Lesson- 8 Bilasya Vaani Na Kadapi me Shruta
NCERT Book - इरावती / IRAVATI
************************************
१. उदाहरणम् अनुसृत्य एकपदेन उत्तरं लिखत—
यथा—
प्रश्नः खरनखरः कुत्र वसति स्म ?
उत्तरम्: वने
क. सिंहस्य नाम किम् ?
उत्तरम्: खरनखरः
ख. गुहायाः स्वामी कः आसीत् ?
उत्तरम्: दधिपुच्छः (शृगालः)
ग. सिंहः कदा गुहायाः समीपे आगतः ?
उत्तरम्: सूर्यास्तसमये
घ. हस्तपादादिकाः क्रियाः केषां न प्रवर्तन्ते ?
उत्तरम्: भयसन्त्रस्तमनसाम्
ङ. गुहा केन प्रतिध्वनिता ?
उत्तरम्: सिंहस्य उच्चगर्जनेन (उच्चगर्जनेन)
२. उदाहरणमनुसृत्य पट्टिकातः अव्ययपदानि चित्वा वाक्यानि पूरयत—
(सदा, बहिः, दूरम्, तावत्, तर्हि, तदा)
यथा— यदि वर्षा भवति, तर्हि वयं गृहे तिष्ठामः।
क. यदा सूर्यः उदेति, तदा सर्वत्र प्रकाशः भवति।
ख. सूर्यः सदा पूर्वदिशि एव उदेति।
ग. शृगालः गुहायाः बहिः आसीत्।
घ. सः यावत् पश्यति, तावत् सिंहपदपद्धतिः दृश्यते।
ङ. शृगालः ततः दूरम् पलायमानः अभवत्।
च. यदि सफलताम् इच्छसि, तर्हि आलस्यं त्यज।
३. रेखांकितपदानि आधृत्य यथोदाहरणं प्रश्नवाक्यनिर्माणं कुरुत—
यथा—
प्रश्नः सिंहः सूर्यास्तसमये गुहाम् अपश्यत्।
उत्तरम् सिंहः कदा गुहाम् अपश्यत् ?
क. खरनखरः वने प्रतिवसति स्म। (रेखांकित: वने)
प्रश्नः खरनखरः कुत्र प्रतिवसति स्म ?
ख. महतीं गुहां दृष्ट्वा सिंहः अचिन्तयत्। (रेखांकित: सिंहः)
प्रश्नः महतीं गुहां दृष्ट्वा कः अचिन्तयत् ?
ग. शृगालः भयेन अचिन्तयत्। (रेखांकित: भयेन)
प्रश्नः शृगालः केन (कथम्) अचिन्तयत् ?
घ. शृगालः दूरं पलायितः। (रेखांकित: दूरं)
प्रश्नः शृगालः कुत्र पलायितः ?
ङ. विचार्य सिंहः शृगालस्य आह्वानमकरोत्। (रेखांकित: शृगालस्य)
प्रश्नः विचार्य सिंहः कस्य आह्वानमकरोत् ?
क्रियाकलापः (लिखितम्)
२. वयं कुर्मः (लिखितम्)
"यदि भवतः समक्षं भयस्य किमपि कारणं भवेत् तर्हि किं करिष्यति ?" चिन्तयित्वा अनुच्छेदं लिखत।
उत्तरम् (अनुच्छेदः):
यदि मम समक्षं भयस्य किमपि कारणं भवेत्, तर्हि अहं प्रथमं धैर्यं धारयिष्यामि। भयेन कदापि विचलितः न भविष्यामि, यतः भयसन्त्रस्तमनसां हस्तपादादिकाः क्रियाः न प्रवर्तन्ते। अहं शान्तचित्तेन परिस्थितेः निरीक्षणं कृत्वा स्वबुद्ध्या तस्य समाधानं चिन्तयिष्यामि। यदि आवश्यकता भविष्यति, तर्हि स्वमित्राणां ज्येष्ठानां वा साहाय्यं ग्रहीष्यामि। बुद्धिबलेन धैर्येण च अहं निश्चयेन सङ्कटात् मुक्तः भविष्यामि।
हिंदी अनुवाद:
यदि मेरे सामने भय (डर) का कोई भी कारण उत्पन्न हो, तो मैं सबसे पहले धैर्य धारण करूँगा। मैं डर से कभी भी विचलित (घबराऊँगा) नहीं होऊँगा, क्योंकि डरे हुए मन वाले लोगों के हाथ-पैर आदि अंग ठीक से काम नहीं करते हैं। मैं शांत मन से स्थिति का निरीक्षण करके अपनी बुद्धि से उसका समाधान सोचूँगा। यदि आवश्यकता होगी, तो मैं अपने मित्रों अथवा बड़ों की सहायता लूँगा। बुद्धिबल और धैर्य से मैं निश्चित रूप से संकट से मुक्त हो जाऊँगा।
सिंहस्य चित्रं निर्माय तस्य विषये पञ्च संस्कृतवाक्यानि लिखत।
उत्तरम्:
क. सिंहः एकः पराक्रमी वन्यपशुः अस्ति।
ख. सः वनस्य राजा कथ्यते।
ग. तस्य चत्वारः पादाः, द्वौ कर्णौ, एकं पुच्छं च भवन्ति।
घ. सिंहस्य गर्जनम् अतीव भयंकरं भवति।
ङ. सः मांसभक्षी पशुः अस्ति तथा गुहायां वसति।