Skip to main content

Posts

9.6.2 कक्षा- नवमी, विषय:- संस्कृतम् पाठ- 6 न गङ्गदत्तः पुनरेति कूपम् Class- 9th, Subject - Sanskrit, Lesson- 6 Na Gangdatt Punarapi Kupam NCERT Book - इरावती / IRAVATI

संकलन कर्ता
  9.6.2 कक्षा- नवमी,  विषय:- संस्कृतम् पाठ- 6 न गङ्गदत्तः पुनरेति कूपम्      Class- 9th,  Subject - Sanskrit,   Lesson- 6 Na Gangdatt Punarapi Kupam            NCERT Book -  इरावती / IRAVATI                     ************************************ वयम् अभ्यासं कुर्मः  1. अधोलिखितानां प्रश्नानाम् एकपदेन उत्तरत— (एक शब्द में उत्तर) ​क. गङ्गाम् उभयतः के आसन् ? उत्तरम्: वृक्षाः  ​ख. कूपे कः निवसति स्म ? उत्तरम्: गङ्गदत्तः (मण्डूकराजः)   ​ग. गङ्गदत्तस्य दुर्व्यवहारेण के रुष्टाः अभवन् ? उत्तरम्: बान्धवाः (अथवा भेकाः)   ​घ. कूपात् बहिः आगत्य गङ्गदत्तः कस्य समीपं गतः ? उत्तरम्: सर्पस्य (कृष्णसर्पस्य)   ​ङ. सर्वान् भेकान् कः अभक्षयत् ? उत्तरम्: सर्पः   ​ २. रिक्तस्थानानि पूरयत— (अ) पट्टिकातः अव्ययपदानि चित्वा रिक्तस्थानानि पूरयत—   ​मंजूषा (पट्टिका): विना, बहिः, प्रतिदिनम्, पुनः, क्व, ततः    ​क. परि...
Read more

9.5.2 कक्षा- नवमी, विषय:- संस्कृतम् पाठ- 5 दानवीर: कर्ण: Class- 9th, Subject - Sanskrit, Lesson- 5 DanVeerH KarnH NCERT Book - इरावती / IRAVATI

संकलन कर्ता
  9.5.2 कक्षा- नवमी,  विषय:- संस्कृतम् पाठ- 5 दानवीर: कर्ण:      Class- 9th,  Subject - Sanskrit,   Lesson- 5 DanVeerH KarnH             NCERT Book -  इरावती / IRAVATI                     ************************************ वयम् अभ्यासं कुर्मः  1. एकपदेन उत्तरत-  क. ब्राह्मणवेषधारी कः प्रविशति? उ० शक्रः। ख. शक्रः कं भिक्षां याचते?  कर्णम्। ग. कर्णः प्रथमं किं दातुम् इच्छति?  सालङ्कारं गोसहस्रम्।  घ. कालपर्ययात् का क्षयं गच्छति?  शिक्षा। ङ. कः कर्णं वारयति?  शल्यः। २. उचित पर्यायं मेलयत-      क                ख १. वृक्षाः              ख. पादपाः २. शक्रः              ङ. इन्द्रः ३. स्वर्णम्            ग. कनकम् ४. वाजिनः          क. अश्वाः ५. अङ्...
Read more

9.4.2 कक्षा- नवमी, विषय:- संस्कृतम् पाठ- 4 नीतिवचनानि Class- 9th, Subject - Sanskrit, Lesson- 4 NeetiVachnaani NCERT Book - इरावती / IRAVATI

संकलन कर्ता
  9.4.2 कक्षा- नवमी,  विषय:- संस्कृतम् पाठ- 4 नीतिवचनानि      Class- 9th,  Subject - Sanskrit,   Lesson- 4 NeetiVachnaani             NCERT Book -  इरावती / IRAVATI                     ************************************ वयम् अभ्यासं कुर्मः  1. एकपदेन उत्तरत (एक पद में उत्तर दीजिए) ​क. यौवनं धनसंपत्तिः प्रभुत्वम् अविवेकिता च किमर्थं भवन्ति? ​उत्तरम्: अनर्थाय (अथवा 'प्रत्येकम् अनर्थाय') ​ख. सात्त्विकं दानं कस्मै दीयते? ​उत्तरम्: अनुपकारिणे ​ग. ग्रामस्यार्थे किं त्यजेत्? ​उत्तरम्: कुलम् ​घ. मित्रद्रोही कुत्र गच्छति? ​उत्तरम्: नरकम् ​ङ. सम्पत्तौ विपत्तौ च केषाम् एकरूपता भवति? ​उत्तरम्: महताम् ​२. पट्टिकातः चित्वा रिक्तस्थानानि पूरयत (मंजूषा से चुनकर रिक्त स्थान भरिए) ​{ पट्टिका: अविवेकिता, अनुपकारिणे, आत्मार्थे, अस्तमये, नरके}   ​क. यौवनं धनसंपत्तिः प्रभुत्वम् अविवेकिता । ​ख. दातव्यमिति यद्दानं दीयते अनुपकारिणे । ​ग. ग्रामं जनपदस्यार्थे आत्...
Read more

9.3.2 कक्षा- नवमी, विषय:- संस्कृतम् पाठ- 3 नद्यः Class- 9th, Subject - Sanskrit, Lesson- 3 Nadya NCERT Book - इरावती / IRAVATI

संकलन कर्ता
   9.3.2 कक्षा- नवमी,  विषय:- संस्कृतम् पाठ- 3   नद्यः       Class- 9th,  Subject - Sanskrit,   Lesson- 3  Nadya             NCERT Book -  इरावती / IRAVATI                     ************************************ वयम् अभ्यासं कुर्मः (अभ्यास के उत्तर)  ​ १. अधोलिखितानां वाक्यानां पुरतः "सत्यम्/असत्यम्" वा लिखत— क. गोदावरी नदी पश्चिमसमुद्रं प्रति वहति।    असत्यम् (गोदावरी नदी पूर्वसमुद्रं/बंगाल की खाड़ी प्रति वहति) ख. नद्यः कृषिकार्यस्य जलं प्रयच्छन्ति।   सत्यम् ग. बन्धं निर्माय जलात् विद्युत् उत्पाद्यते।   सत्यम् घ. सरस्वती नदी अद्यापि स्वपूर्णप्रवाहेण प्रवहन्ती दृश्यते।   असत्यम् ङ. भारतवासिनः प्राचीनकालादेव नदीनां सम्मानं कुर्वन्ति।   सत्यम्  ​ २. अधोलिखितानां प्रश्नानां पूर्णवाक्येन उत्तराणि लिखत— ​ क. भारतस्य मध्यप्रान्ते के नद्यौ प्रसिद्धे स्त:? उत्तरम्: भारत...
Read more

9.2.2 कक्षा- नवमी, विषय:- संस्कृतम् पाठ- 2 मातामह्याः उपनेत्रम् Class- 9th, Subject - Sanskrit, Lesson- 2 MaatamahayaaH Upnetram NCERT Book - इरावती / IRAVATI

संकलन कर्ता
  9.2.2 कक्षा- नवमी,  विषय:- संस्कृतम् पाठ- 2 मातामह्याः उपनेत्रम्       Class- 9th,  Subject - Sanskrit,   Lesson- 2 MaatamahayaaH Upnetram             NCERT Book -  इरावती / IRAVATI                     ************************************ वयम् अभ्यासं कुर्मः (अभ्यास के उत्तर)  ​1. अधोलिखितानां प्रश्नानाम् उत्तराणि एकपदेन लिखत— ​ क. कस्य अधः मुनमुनः उपविष्टः आसीत्? ​ उत्तरम्: पर्यङ्कस्य (पलंग के नीचे) ​ ख. प्रायशः कः समयः आसीत्? ​ उत्तरम्: प्रातःकालः / प्रातः (सुबह का समय) ​ ग. उपनेत्रं कस्य पादयोः मध्ये आसीत्? ​ उत्तरम्: मुनमुनस्य (मुनमुन के पैरों के बीच) ​ घ. मातामही प्रतिदिनं कदा वार्तापत्रं पठति? ​ उत्तरम्: प्रातः (सुबह) ​ ङ. उपनेत्रं धृत्वा कः शोभनः दृश्यते स्म? ​ उत्तरम्: मुनमुनः (मुनमुन - बिल्ली का बच्चा) ​2. अधोलिखितानि वाक्यानि पठित्वा 'आम्' 'न' वा लिखत— ​ क. उपनेत्रं विना मातामही कष्टम् अ...
Read more

9.1.2 कक्षा- नवमी, विषय:- संस्कृतम् पाठ - 1 अहं नमामि Class- 9th, Subject - Sanskrit, Lesson-1 Aham Namami NCERT Book - इरावती / IRAVATI

संकलन कर्ता
  9.1.2 कक्षा- नवमी,  विषय:- संस्कृतम् पाठ - 1 अहं नमामि      Class- 9th,  Subject - Sanskrit,   Lesson-1 Aham  Namami            NCERT Book -  इरावती / IRAVATI                     ************************************ वयम् अभ्यासं कुर्मः (अभ्यास के उत्तर) ​१. कवितायाः निम्नलिखितसु पङ्क्तिषु रिक्तस्थानानि पूरयत — ​ (कविता की पंक्तियों में खाली स्थान भरिए) ​ यथा — हरामि मातृभू-व्यथाम्।  ​ क. गुरुं नमामि सादरम्। ​ ख. हितं करोमि सर्वदा । ​ ग. चलामि नीति-सत्पथे। ​ घ. दधामि साधुता व्रतम्। ​ ङ. सृजामि कीर्तिसत्कथाम्।  ​२. एकशब्देन उत्तरं लिखत — ​ (एक शब्द में उत्तर लिखिए) यथा—प्रश्नः: अहं कां नमामि ? ​ उत्तरम्: मातरम्  ​ क. किं करोमि सर्वदा? ​ उत्तरम्: हितम् / शुभम् ​ ख. अहं प्रभुं कथं जपामि? ​ उत्तरम्: सादरम् ​ ग. अहं कां हरामि? ​ उत्तरम्: मातृभू-व्यथाम् ​ घ. अहं किं दधामि? ​ उत्तरम्: साधुताव्रतम् ​...
Read more

9.1.1 कक्षा- नवमी, विषय:- संस्कृतम् पाठ - 1 अहं नमामि Class- 9th, Subject - Sanskrit, Lesson-1 Aham Namami NCERT Book - इरावती / IRAVATI

संकलन कर्ता
   9.1.1 कक्षा- नवमी,  विषय:- संस्कृतम् पाठ - 1 अहं नमामि      Class- 9th,  Subject - Sanskrit,   Lesson-1 Aham  Namami            NCERT Book -  इरावती / IRAVATI                     ************************************ श्लोक, शब्दार्थ एवं हिंदी अर्थ श्लोक 1 - 2 अहं नमामि मातरं गुरुं नमामि सादरम् ॥१॥ स्वयं पठामि सर्वदा प्रियं वदामि सर्वदा ॥२॥ शब्दार्थ: अहं = मैं नमामि = प्रणाम करता/करती हूँ मातरम् = माता को गुरुम् = गुरु को सादरम् = आदर के साथ (सहित) स्वयं = खुद/अपने आप पठामि = पढ़ता/पढ़ती हूँ सर्वदा = हमेशा/सदा प्रियम् = मीठा/प्यारा वदामि = बोलता/बोलती हूँ अर्थ: मैं अपनी माता को प्रणाम करता हूँ और आदर के साथ अपने गुरु को प्रणाम करता हूँ। मैं हमेशा स्वयं (मन लगाकर) पढ़ाई करता हूँ और हमेशा मधुर (प्रिय) बोलता हूँ। श्लोक 3 - 4 हितं करोमि सर्वदा शुभं करोमि सर्वदा ॥३॥ हरिं नमामि सादरं गुरुं नमामि सादरम् ॥४॥ शब्दार्थ: हितम् = भलाई/कल्याण करोमि = करता/करती हूँ...
Read more

9.1.2 कक्षा- नवमी, विषय:- संस्कृतम् पाठ - 1 सत्यं शिवं सुन्दरं संस्कृतम् Class- 9th, Subject - Sanskrit, Lesson-1 Satyam Shivam Sundaram Sanskritam NCERT Book - शारदा / Sharda

संकलन कर्ता
  9.1.1 कक्षा- नवमी,  विषय:- संस्कृतम् पाठ - 1 सत्यं शिवं सुन्दरं संस्कृतम्      Class- 9th,  Subject - Sanskrit,   Lesson-1 Satyam Shivam Sundaram Sanskritam             NCERT Book -  शारदा / Sharda                      ************************************ प्रथमः पाठः   सत्यं शिवं सुन्दरं संस्कृतम् (संस्कृत सत्य, कल्याणकारी, सुन्दर है) पाठ का सार संस्कृत भारत देश की सम्पदा है। इसमें भारतीय लोगों का ज्ञानवैभव संचित है। संस्कृत के अध्ययन से मनुष्य सुसंस्कृत होता है। भारतीय भाषाओं के सुचारू रूप से अध्ययन के लिए संस्कृत नितांत अपेक्षित है। संस्कृत के अध्ययन से क्या-क्या सिद्ध होता है - इस विषय को लेकर सुन्दर गीत कवि ने प्रस्तुत किया है। मूलपाठः, शब्दार्थाः, सरलार्थाः, अन्वयाः, भावार्थाः, अभ्यासकार्यं च 1. भारती-यैकता-साधकं संस्कृतम्    भारतीयत्व-सम्पादकं संस्कृतम्    ज्ञान-पुञ्ज-प्रभा-दर्शकं संस्कृतम्    सर्वदा-न...
Read more

6 PT1 Syllabus Sanskrit नियतकालिक परीक्षा-1 (Periodic Test-1) विषय/ Subject- संस्कृतम् पाठ्यक्रम तथा प्रतिदर्श प्रश्नपत्र Syllabus and Blueprint कक्षा- 6

संकलन कर्ता
  6 PT1 Syllabus Sanskrit  नियतकालिक परीक्षा-1 (Periodic Test-1) विषय/  Subject- संस्कृतम्  पाठ्यक्रम तथा प्रतिदर्श प्रश्नपत्र Syllabus and Blueprint  कक्षा- 6 समय: 1.30 घंटे                               कुल अङ्का: 40  {*पाठाः 1-2 पर्यन्तम् (शब्दार्थाः अभ्यास: च)।*}  1. अपठित अवबोधन                     (05 अङ्का:)                                                रचनात्मक-कार्यम् 05   2.  चित्रं दृष्ट्वा शब्दानि लिखत             (05 अङ्का:)                            व्याकरणम् 12  3 संख्यावाचक-शब्दा: (गिनती): 1 तः 10 पर्यन्तम् ।  1-4 त्रिषु लिंगेषु।        ...
Read more

7 PT1 Syllabus Sanskrit नियतकालिक परीक्षा-1 (Periodic Test-1) विषय/ Subject- संस्कृतम् पाठ्यक्रम तथा प्रतिदर्श प्रश्नपत्र Syllabus and Blueprint कक्षा- 7

संकलन कर्ता
 7 PT1 Syllabus Sanskrit  नियतकालिक परीक्षा-1 (Periodic Test-1) विषय/  Subject- संस्कृतम्  पाठ्यक्रम तथा प्रतिदर्श प्रश्नपत्र Syllabus and Blueprint  कक्षा- 7 समय: 1.30 घंटे                               कुल अङ्का: 40  {*पाठाः 1-2 पर्यन्तम् (शब्दार्थाः अभ्यास: च)।*}  1. अपठित अवबोधन                     (05 अङ्का:)                                                रचनात्मक-कार्यम् 05   2.  चित्रं दृष्ट्वा ५ वाक्यानि लिखत/ अनुवाद कार्यम्                 (05 अङ्का:) अथवा कथा पूर्ति/ रिक्तस्थान-पूर्ति:                             व्याकरणम् 12  3 संख्यावाचक-शब्दा: (गिनती):...
Read more

8 PT1 Syllabus नियतकालिक परीक्षा-1 (Periodic Test-1) विषय/ Subject- संस्कृतम् पाठ्यक्रम तथा प्रतिदर्श प्रश्नपत्र Syllabus and Blueprint कक्षा- 8

संकलन कर्ता
   8 PT1 Syllabus  नियतकालिक परीक्षा-1 (Periodic Test-1) विषय/  Subject- संस्कृतम्  पाठ्यक्रम तथा प्रतिदर्श प्रश्नपत्र Syllabus and Blueprint  कक्षा- 8  समय: 1.30 घंटे                               कुल अङ्का: 40  {*पाठाः 1-2 पर्यन्तम् (शब्दार्थाः अभ्यास: च)।*}  1. अपठित अवबोधन                     (05 अङ्का:)                                               रचनात्मक-कार्यम् 05   2.  चित्रं दृष्ट्वा ५ वाक्यानि लिखत।                  (05 अङ्का:) अथवा कथा पूर्ति/ रिक्तस्थान-पूर्ति:                             व्याकरणम् 12  3 संख्यावाचक-शब्दा: (गिनती): 1 तः 20 पर्यन्...
Read more

विद्यालय पत्रिका - संस्कृत विभाग Vidyalaya /School magzine - Sanskrit Section

संकलन कर्ता
    विद्यालय पत्रिका - संस्कृत विभाग  2026  Vidyalaya /School magzine - Sanskrit Section  महापुरुषः — श्रीभगतसिंहः 1.श्रीभगतसिंहः भारतस्य महान् देशभक्तः आसीत्। 2.सः पञ्जाबे जन्म अलभत। 3.तस्य पिता किशनसिंहः आसीत्। 4.भगतसिंहः बाल्यकालात् एव देशं प्रेम करोति स्म। 5.सः भारतस्य स्वतन्त्रतायै कार्यम् अकरोत्। 6.सः अंग्रेजानां विरोधम् अकरोत्। 7.सः साहसी युवकः आसीत्। 8.सः स्वदेशस्य कृते जीवनम् अर्पितवान्। 9.तस्य मित्राणि अपि देशभक्ताः आसन्। 10.सः युवकेभ्यः प्रेरणां ददाति। 11.भारतीयाः तम् आदरेण स्मरन्ति। 12.वयं भगतसिंहतः देशप्रेम शिक्षामः। 13.सः भारतस्य गौरवः आसीत्। - Aditya Agnihotri कक्षा -8  ---------- 
Read more

राष्ट्र गीत -वन्दे मातरम्। National Song/ Rashtra Geet- Vande Maataram

संकलन कर्ता
  राष्ट्र गीत - वन्दे मातरम्। National Song/ Rashtra Geet- Vande Maataram Click to Listen   1. वन्दे मातरम्। सुजलाम् सुफलाम् मलयज-शीतलाम्, शस्य-श्यामलाम् मातरम्। वन्दे मातरम्। 2. शुभ्र-ज्योत्स्ना पुलकित-यामिनीम्, फुल्ल-कुसुमित द्रुमदल-शोभिनीम्, सुहासिनीम् सुमधुर-भाषिणीम्, सुखदाम् वरदाम् मातरम्। वन्दे मातरम्! 3. कोटि-कोटि कण्ठ कल-कल निनाद कराले, कोटि-कोटि भुजैर्धृत खरकरवाले, के बाले माँ तुमि अबले, बहुबलधारिणीं नमामि तारिणीम्, रिपुदल-वारिणीं मातरम्! वन्दे मातरम्! 4. तुमि विद्या, तुमि धर्म, तुमि हृदि, तुमि मर्म, त्वम् हि प्राणाः शरीरे, बाहुते तुमि माँ शक्ति, हृदये तुमि मा भक्ति, तोमारेई प्रतिमा गड़ि मन्दिरे-मन्दिरे। वन्दे मातरम्! 5. त्वम् हि दुर्गा दशप्रहरण-धारिणी, कमला कमल-दल-विहारिणी, वाणी विद्या-दायिनी, नमामि त्वाम् नमामि कमलाम्, अमलाम् अतुलाम्, सुजलाम् सुफलाम् मातरम्! वन्दे मातरम्! श्यामलाम् सरलाम् सुस्मिताम् भूषिताम्, धरणीम् भरणीम् मातरम्। वन्दे मातरम्! -------------- राष्ट्रगीत का हिंदी भावार्थ  **वन्दे मातरम्! माँ, मैं आपकी वंदना करता हूँ। 1.**सुजलाम् सुफलाम् ...
Read more

8.13.2 कक्षा- अष्टमी, विषय:- संस्कृतम् पाठ - 13 वर्णोच्चारण-शिक्षा १ Class- 9th, Subject - Sanskrit, Lesson-13 VarnoChharan Shiksha NCERT - दीपकम् / Deepakam

संकलन कर्ता
  8.13.2 कक्षा- अष्टमी,  विषय:- संस्कृतम् पाठ - 13 वर्णोच्चारण-शिक्षा १      Class- 9th,  Subject - Sanskrit,   Lesson-13 VarnoChharan Shiksha             NCERT -  दीपकम् / Deepakam                       ************************************ 📝  वयम् अभ्यासं कुर्मः  अभ्यासात् जायते सिद्धिः १. अधोलिखितप्रश्नानाम् उत्तराणि एकपदेन द्विपदेन वा उत्तरत- ( क) उरसि किं तन्त्रं भवति  ? उत्तरम्  :  वायु-बल-तन्त्रम् ( ख) नाभिप्रदेशे स्थिताः मांसपेश्यः किं नोदयन्ति  ? उत्तरम्  :  उर: ( ग) आस्यस्य आभ्यन्तरे वार्णानाम् उत्पत्त्यर्थं द्वितीयं तत्त्वं किम् अस्ति  ? उत्तरम्  :  करणम् ( घ) आस्ये कति स्थानानि सन्ति ? उत्तरम्  :  षट्   ( ङ) स्थानस्य कार्यनिदर्शनार्थं किं समुचितम् उदाहरणम् अस्ति  ? उत्तरम्  :  ‘ मुरली ’  ( च) करणानि मुरल्याः कस्य भागम् इव व्यवहरन्ति  ? उत्...
Read more